fwbo internationale
stadsretraite
20 t/m 27 juni 2009
in het BCA
bij je thuis
en op je werk
www.theurbanretreat.org
www.vwbo.nl
Samenvatting korte lezing over gewaarzijn door Gunabhadri - 20 juni 2009
1. Wat is gewaarzijn en waarom zouden we gewaar moeten zijn?
Sangharakshita behandelt gewaarzijn meestal onder de volgende noemers:
gewaarzijn van onszelf:
lichaam, gevoelens en gedachten
gewaarzijn van onze omgeving:
dingen om ons heen
gewaarzijn van andere mensen:
waarnemen en communicatie
gewaarzijn van de realiteit
- - -
1. Gewaarzijn van onszelf
Lichaam
bijvoorbeeld: bodyscan - loopmeditatie - wandelen - sporten
Gevoelens - hoe voelt ons lichaam:
vedana: plezierig, onplezierig, neutraal
Gedachten - alles wat we denken
over ons lichaam, over onze gevoelens, over onze omgeving, mensen om ons heen, dingen die met ons gebeuren. De verhaaltjes die we onszelf vertellen en waar we vaak in geloven, die we constant als een oude LP grijs draaien en waar we ook in vast blijven zitten.
2. Gewaarzijn van dingen oms ons heen (via de zintuigen)
Oog - zien - vorm
Oor - horen - geluid
Neus - ruiken - geur
Tastzin - voelen - object
Mond - proeven - smaak
Kan je doen vóór of na een meditatie (i.p.v. op één focus richt je je aandacht wat breder) of ook gewoon op momenten in de dag dat je even stopt met wat je aan het doen bent. Even stil staan en om je heen kijken, luisteren naar de geluiden die je hoort: het zoemen van het verkeer in de verte; het geluid van een boor waar een stuk weg wordt aangelegd; geluiden van vogels in de tuin; enz.
Als je eet: proef, ruik.
Als je van de ene naar de andere plek aan het lopen bent: voel de beweging van de wind op je huid, of je het warm of koud hebt, zie de kleuren en vormen om je heen, enz.
Je kunt ook een paar minuten per dag een korte loopmeditatie doen waarin je alleen hier mee bezig bent, het voelen van de beweging van je lichaam en je ademhaling als anker in je ervaring.
3. Gewaarzijn van ons zelf in relatie tot de ander
Gewaarzijn van andere mensen, communicatie, mensen aankijken, mensen in je opnemen, naar ze luisteren. Gewaar van wat je voelt in response op wat iemand zegt, zonder er direct op te reageren of meteen iets terug te zeggen.
4. Gewaarzijn van de realiteit
Dit is een gewaarzijn van alle genoemde aspecten (onszelf, de ander, en dingen om ons heen) zoals ze werkelijk zijn. Dus niet zoals wij denken of voelen dat ze zijn, maar zoals ze werkelijk zijn.
Volgens de boeddhistische traditie houdt dit b.v. in dat we zien hoe dingen steeds veranderen. Wij zelf, de dingen om ons heen, andere mensen. Zien hoe, en dat alles steeds verandert. Verandering is. Er is alleen verandering.
En het houdt in dat alles met elkaar verbonden is. Het één kan niet bestaan, ontstaan, zonder het andere. De ene gebeurtenis komt voort uit de andere.
En zo hebben we een constante stroom van waarneming. Van onszelf, ons lichaam, onze gevoelens, onze gedachten, wat er in ons omgaat (in meditatie en er buiten). Een constante stroom van waarneming ook van alle dingen om ons heen via de verschillende zintuigen (oog, oor, neus, tastzin, mond). Alles is waarnemen via de verschillende zintuigen.
Soms ligt ons focus op het waarnemen van één ding, waarop we al onze aandacht richten, b.v. in de ademhalingsmeditatie. Soms is ons gewaarzijn ruim, in de breedte, zijn we gewaar van wát er maar op komt (in onze geest) of wat we maar tegenkomen (in de wereld).
Je kunt dit soort gewaarzijn dus op ieder moment van de dag oefenen. Geconcentreerd op je meditatiekussentje aan het begin of eind van de dag. Wat ruimer als je naar je werk wandelt of fietst.
De fietsmeditatie: een hele goede! Die kennen we allemaal: je voelt je lichaam bewegen, zitvlak op het zadel, beenspieren in werking, voeten op de trappers, de wind door je haren, gevoel van inspanning, zweet misschien. Fiets je gehaast omdat je een beetje laat bent? Of fiets je ontspannen en rustig? Ben je geneigd door alle rode lichten te rijden en waarom? Hoe reageer je als een licht net voor je er aan komt op rood springt? Wat doe je als iemand jou geen voorrang geeft? Foeter je dan in jezelf op die persoon of kan je er om lachen? Ben je helemaal in gedachten verzonken die niets met het fietsen te maken hebben of neem je wat je tegenkomt in je op?
Sangharakshita noemt Gewaarzijn: de Grote Transformator. Door gewoon gewaar te zijn van onszelf (lichaam, gevoelens en gedachten) en de dingen om ons heen en andere mensen veranderen we en leren we dingen meer zien zoals ze werkelijk zijn.
2. Wat maakt het moeilijk gewaar te zijn?
Een paar voorbeelden:
gewoonte-handelingen
Ik ben bezig met het voorbereiden van dit praatje. Ik loop naar beneden om een woordenboek te halen, merk terwijl ik loop dat het veel kouder is op de gang dan in mijn kamer. Mijn huisgenoot pakt net een abrikoos. Ik denk: ha, ik neem een stukje chocola. Ik ga nog even naar het toilet en besluit om wat water mee naar boven te nemen om te drinken en loop naar boven. Bovengekomen: oh, woordenboek vergeten!
Als we iets voor de eerste keer doen zijn we vaak het meest gewaar, ervaren we iets vaak echt. Kijk maar naar babies en kleine kinderen. Die ervaren alles voor het eerst en leven in het moment. Tijd wordt ruimer, een moment duurt een eeuwigheid. Maar doen we iets iedere dag dan neemt de gewoonte over en zijn we vaak minder gewaar.
automatische piloot
Ik ben onderweg op de fiets. Ik moet naar de Kinkerstraat en rijd op het Singel. Ik ben de afslag richting Kinkerstraat allang voorbij als ik besef dat ik op de automatische piloot aan het rijden ben, richting Vijzelstraat.
drukte
Als we het erg druk hebben kijken we niet meer om ons heen en zijn we alleen maar bezig met wat we moeten doen. We krijgen een nauw focus en sluiten een heleboel van onze ervaring af, voelen ons lichaam en onze subtiele gevoelens niet meer. Totdat we soms zo vermoeid zijn, dat we plotseling in tranen uitbarsten bijvoorbeeld en zo weer opnieuw in contact met onszelf komen.
3. Voorwaarden die we kunnen opzetten om meer gewaar te zijn
Iets niet doen waarvan je weet dat het je niet helpt: computer, TV, flutromannetjes lezen, enz.
Pauzes inlassen
Een paar keer per dag gewoon even stoppen en stilstaan. Terug naar je voeten, even ademhalen in je buik, even gaan zitten en naar buiten kijken, even stoppen met die lijst van dingen die je allemaal moet doen.
Iets nieuws doen dat net even anders is dan je normale routine:
- je lunch net iets anders klaarmaken dan gewoonlijk
- een andere route naar je werk lopen
- een wandelingetje inlassen als je dit normaal niet doet
‘Reminders’ (geheugensteuntjes) zijn heel handig:
hang briefjes die je eraan herinneren gewaar te zijn
- op je computerscherm
- boven je wastafel
- of bij de kapstok
Mindfulness triggers
- als de telefoon gaat
- als je de deur van je huis inloopt
- als je door de tunnel naar het station toe fietst
Herinner je je er op die momenten aan dat je met aandacht probeert te leven.
